Jinsi ya Kupunguza Malipo ya SHA Kenya: Mwongozo Rahisi

What this means

Kuona mchango wa SHA unaozidi uwezo wa bajeti yako kunaweza kukupa wasiwasi. Ni sawa kuuliza ulifikiaje kiasi hicho. Kupunguza malipo ya SHA si kupata punguzo la moja kwa moja; ni kuelewa tathmini, kuhakiki taarifa na kufuata utaratibu rasmi pale unapohusika.

Kupunguza malipo ya SHA kunamaanisha nini?

Mara nyingi mtu anapotafuta kupunguza malipo ya SHA, anataka mchango unaoeleweka na unaolingana na hali ya kaya yake. Wengine wanahitaji maelezo tu, huku wengine wakihofia kuwa taarifa ziliandikwa vibaya au hazijaendana na mabadiliko ya maisha.

Hatua ya kwanza si kutafuta njia ya mkato. Ni kujua kiasi kinachoonekana kinahusu nini, taarifa zipi zilitumika na kama kuna jambo la kweli linalohitaji kufafanuliwa au kuangaliwa upya.

Kwa nini mchango unaweza kuonekana mkubwa?

Mchango ni asilimia 2.75 ya mapato ya kaya, huku kiwango cha chini kikiwa KSh 300 kwa mwezi. Kwa walioajiriwa, hutumika mshahara kabla ya makato, si kiasi kinachobaki baada ya makato mengine. Mwajiri hukata na kuwasilisha mchango kufikia tarehe tisa ya mwezi unaofuata.

Kwa kaya zisizo na mshahara, mapato yanayokadiriwa yanaweza kutofautiana na fedha ulizo nazo katika mwezi wenye biashara ndogo. Pia, kiasi cha mwaka kinaweza kuonekana kikubwa ukikilinganisha na kiasi cha mwezi. Hakikisha unalinganisha vipindi vinavyofanana.

Tathmini ya hali ya kaya hufanyikaje?

Kwa kaya zisizo na mshahara, hutumika chombo cha kukadiria mapato (Means Testing Instrument) kwa kuangalia hali ya maisha. Taarifa zinazozingatiwa ni pamoja na sifa za makazi, upatikanaji wa maji, umeme na huduma za usafi, mali, pamoja na watu wanaounda kaya na idadi yao.

Hizi ni taarifa za kusaidia tathmini, si orodha ya kubadilisha ili kupata kiasi unachotaka. Toa taarifa za kweli. Kama hali imebadilika au taarifa iliandikwa vibaya, eleza jambo hilo wazi bila kudhani kuwa lazima mchango utashuka.

Jinsi ya kukagua taarifa za tathmini

Huenda ukaweza kuona taarifa za mchango kupitia njia rasmi kama *147#, tovuti ya AfyaYangu au programu ya SHA. Andika kiasi na kipindi kinachoonyeshwa. Kuona kiasi pekee hakumaanishi kuwa taarifa zote zilizotumika kwenye tathmini zinaonekana.

Ikiwa maelezo hayatoshi, ulizia SHA jinsi ya kupata ufafanuzi. Kanuni zinaeleza kuwa taarifa ya akaunti (statement) inapatikana ndani ya siku saba baada ya kuiomba. Huo si muda wa kuahidiwa kupata uamuzi wa mapitio au rufaa.

Ukiona taarifa si sahihi au zimepitwa na wakati

Linganisha taarifa unazoweza kuthibitisha na hali halisi ya kaya yako. Kwa mfano, unaweza kuwa na swali kuhusu watu wanaoishi katika kaya, hali ya makazi au mabadiliko yaliyotokea tangu tathmini ya awali.

Andika kile kinachoonekana kuwa si sahihi, hali ilivyo sasa na lini mabadiliko yalitokea. Kama hujaona taarifa zilizotumika, omba ufafanuzi badala ya kukisia. Ugumu wa kulipa pekee si uthibitisho kuwa taarifa zimekosewa.

Utaratibu rasmi wa mapitio au rufaa

Mapitio ni kuangalia tathmini upya. Kanuni zinaeleza kuwa SHA hupitia tathmini za hali ya kaya mara kwa mara, na kaya ambayo hali yake imebadilika inaweza kuomba tathmini yake iangaliwe upya. Rufaa ni hatua rasmi ya kupinga uamuzi; si sawa na kuangalia akaunti.

Mwongozo huu haujathibitisha njia ya sasa ya kutuma ombi, hatua za rufaa au muda wake. Thibitisha utaratibu unaokuhusu kupitia sha.go.ke, afyayangu.go.ke, au katika Huduma Centre au ofisi ya SHA. Usichukulie *147# kuwa njia ya kuwasilisha rufaa bila uthibitisho rasmi.

Nyaraka za kuandaa na kinachofuata

Kwa maandalizi, weka pamoja taarifa ya mchango, maelezo ya tatizo na mawasiliano ya awali uliyo nayo. Kulingana na jambo linalohusika, kumbukumbu kuhusu mapato, watu wa kaya au mabadiliko ya makazi zinaweza kusaidia. Hii si orodha rasmi ya nyaraka za lazima; thibitisha mahitaji ya sasa na SHA.

Hifadhi nakala za unachowasilisha na uthibitisho wowote wa kupokelewa. Uliza jinsi ya kufuatilia ombi na kupokea jibu. Kama taarifa ni sahihi lakini kulipa ni vigumu, eleza hali yako na uulize mwongozo unaotumika; usibuni makosa ili kuomba punguzo.

Jinsi Cyber Kenya SHA Desk inavyoweza kusaidia

Cyber Kenya SHA Desk inaweza kukusaidia kuelewa swali lako, kupanga taarifa na kuandaa maswali ya kuuliza kupitia njia rasmi. Msaada unaweza kufaa ukiwa na kumbukumbu zinazokinzana au hujui tofauti ya kukagua taarifa, kuomba mapitio na kuwasilisha rufaa.

Huu ni msaada huru unaotolewa na Cyber Kenya, si SHA wala ofisi ya serikali, na hauna njia maalumu ya kuwafikia maafisa. KSh 6,000 kwa mwaka, sawa na KSh 500 kwa mwezi, ni lengo tunalofanyia kazi tunaposaidia pale inapofaa; si kiwango cha juu rasmi wala haki ya kila kaya. Tofauti inayoweza kujitokeza hutegemea uamuzi rasmi.

Why you may be seeing it

• Mchango unaonekana mkubwa ukilinganisha na bajeti ya kaya.
• Hali ya kaya imebadilika tangu tathmini ya awali.
• Unahitaji ufafanuzi wa taarifa zilizotumika.

Common situations

Common mistakes

• Kudhani kila mtu anaweza kupunguziwa mchango.
• Kubadilisha taarifa za kweli ili kulenga kiasi fulani.
• Kulinganisha kiasi cha mwaka na cha mwezi.
• Kudhani kukagua akaunti ni kuwasilisha rufaa.
• Kuchukulia lengo la msaada huru kuwa kiwango rasmi cha juu.
• Kudhani ombi linalosubiri jibu linabadilisha wajibu wa kuchangia moja kwa moja.

Common questions